Τον Μάιο του 2016, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναστέναξαν από ανακούφιση, καθώς επετεύχθη μία συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας, η οποία είχε σχεδιαστεί για να σταματήσει εκατοντάδες χιλιάδες προσφύγων και μεταναστών, στην πορεία τους προς την καρδιά της Ευρώπης. Για αρκετούς από αυτούς που είχαν ξεφύγει από τον πόλεμο, την πείνα και τη φτώχια, ελπίζοντας σε ένα φωτεινό μέλλον στη Γηραιά Ήπειρο, η συμφωνία κατέστρεψε τα όνειρά τους.

Ύστερα από τρία χρόνια, κάνουμε μια αναδρομή στη συμφωνία και τις επιπτώσεις της στη μετανάστευση.

Τι έλεγε η Συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας;

Ένας από τους βασικούς στόχους της συμφωνίας, η οποία ετέθη σε εφαρμογή στις 20 Μαρτίου 2016, ήταν αυτοί που φτάνουν σε ελληνικά νησιά από τις γειτονικές τουρκικές ακτές – η προτιμώμενη διαδρομή εκείνη την εποχή – θα εκρατούντο και θα επαναπροωθούντο στην Τουρκία, εκτός και αν η αίτησή τους για άσυλο στην Ελλάδα ήταν επιτυχής. Δε θα μπορούσαν να μετακινηθούν στην ενδοχώρα της Ελλάδος, απ’ όπου εκατοντάδες χιλιάδες πριν από αυτούς πήραν το δρόμο μέσω των Βαλκανίων για την κεντρική και τη βόρειο Ευρώπη.

Ωστόσο, οι απελάσεις δεν πήγαν όπως θα ανέμενε κανείς. Αντί να περιμένουν να υποβάλουν αιτήσεις στην προτιμώμενη από αυτούς ευρωπαϊκή χώρα, οι νέες αφίξεις υπέβαλλαν αίτηση με την άφιξή τους στα νησιά, η οποία καθυστετούσε τις απελάσεις και δημιουργούσε τεράστια δυσχέρεια και καθυστέρηση στο ελληνικό σύστημα απόδοσης ασύλου. Πρακτικά, πραγματικές απελάσεις έγιναν ελάχιστες και σε πολύ αρεά χρονικά διαστήματα.

Λειτούργησε η συμφωνία;

Σε ένα βασικό επίπεδο μείωσης του αριθμού των προσώπων που επεδίωκαν άσυλο σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η συμφωνία ήταν αποτελεσματική.

Πάνω από 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι υπέβαλαν αίτηση για άσυλο σε χώρες-μέλη της ΕΕ το 2015 και ξανά το 2016, όταν η προσφυγική κρίση κορυφωνόταν. Αυτός ο αριθμός μειώθηκε στο μισό την επόμενη χρονιά με κάτι παραπάνω από 654.000 νέες αιτήσεις το 2017 κι ακόμη λιγότερες – λίγο πάνω από 580.000 – το 2018, σύμφωνα με τη EUROSTAT. Η Γερμανία εξακολουθεί να είναι ο πιο δημοφιλής προορισμός όσων επιζητούν για τον εαυτό τους το καθεστώς του πρόσφυγα. Ακολουθούν η Γαλλία και η Ελλάδα. Κύριες χώρες προέλευσης των αιτούντων είναι η Συρία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ.

Όμως, η μείωση των αριθμών είχε κόστος

Οι ομάδες αρωγής των προσφύγων έχουν επανειλημμένα χαρακτηρίσει τη συμφωνία ως απάνθρωπη, σημειώνοντας ότι έχει αφήσει χιλιάδες παρατημένους σε άθλιες συνθήκες. Την παραμονή της τρίτης επετείου της συμφωνίας, 25 ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιατρικής βοηθείας και εθελοντών υπέγραψαν μια ανοικτή επιστολή καλώντας τους ευρωπαίους ηγέτες να «αναλάβουν άμεση και διαρκή δράση για να τερματίσουν την άδικη και περιττή πολιτική κράτησης».

Επιπλέον, η συμφωνία δεν ανέκοψε τις αφίξεις στα ελληνικά νησιά, παρ’ όλο που οι αριθμοί είναι αισθητά χαμηλότεροι από τους χιλιάδες ημερησίως το 2015 και στις αρχές του 2016.

Ποια είναι η κατάσταση στα νησιά;

Ο όρος της κράτησης των νέων αφίξεων στα νησιά έχει αφήσει χιλιάδες να πεθάνουν σε διάσπαρτα στρατόπεδα. Το νησί της Σάμου έχει δει το χειρότερο υπερπληθυσμό, με περίπου 4.000 ανθρώπους να αγωνίζονται για χώρο σε κατασκήνωση με χωρητικότητα 648. Το μεγαλύτερο στρατόπεδο στο ανατολικό Αιγαίο, η Μόρια στη Λέσβο, το οποίο φιλοξενεί περισσότερους από 4.800 ανθρώπους σε εγκαταστάσεις που σχεδιάστηκαν για 3.100, έχει γίνει αντικείμενο σοβαρών επικρίσεων από ομάδες δικαιωματιστών και ακόμη και από τοπικούς αξιωματούχους για κακές συνθήκες διαβίωσης και ασφάλειας.

Οι ελληνικές αρχές επισημαίνουν ότι οι όροι της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας τους εμποδίζουν να μετακινούν μαζικά ανθρώπους από τα νησιά. Αντ’ αυτού, προσπάθησαν να περιορίσουν τον υπερπληθυσμό, στέλνοντας στην ενδοχώρα όσους χαρακτήριζαν ως ευπαθείς – όπως τους αρρώστους, τους γέρους, οικογένειες με μικρά παιδιά ή μονογονεϊκές οικογένειες.

Ωστόσο, με την εβδομαδιαία άφιξη δεκάδων – συχνά εκατοντάδων, αυτό δεν κατέστη αρκετό για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα. Μέχρι τη νύχτα της περασμένης Δευτέρας, 14.742 άνθρωποι κρατούντο στα νησιά, οι περισσότεροι εξ’ αυτών στη Λέσβο, στη Σάμο, στη Χίο, στη Λέρο και στην Κω.

«Η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε χωματερή για άνδρες, γυναίκες και παιδιά, που η Ευρωπαϊκή Ένωση απέτυχε να προστατεύσει», δήλωσε ο Εμμανουέλ Γκουέ της ιατρικής ομάδας «Γιατροί χωρίς Σύνορα» κατά την τρίτη επέτειο της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας.

«Αυτό που κάποτε είχε χαρακτηρισθεί ως ‘έκτακτη ανάγκη για πρόσφυγες’ έδωσε τη θέση του σε αδικαιολόγητα επίπεδα ανθρώπινου πόνου στα ελληνικά νησιά και στην ηπειρωτική Ελλάδα», ανέφερε ο Γκουέ. «Η Ε.Ε. και οι ελληνικές αρχές εξακολουθούν να υφαρπάζουν από ευάλωτους ανθρώπους την αξιοπρέπεια και την υγεία τους, φαινομενικά σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν τους άλλους να έρθουν. Αυτή η πολιτική είναι σκληρή, απάνθρωπη και κυνική και πρέπει να τελειώσει».

Και η υπόλοιπη Ευρώπη;

Η αυξημένη δυσκολία να πάρουν το δρόμο για την Ευρώπη από τα ελληνικά νησιά, οδήγησε τους μετανάστες και τους πρόσφυγες να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές για να εισέλθουν στην Ε.Ε. Με περισσότερες από 57.000 παράνομες αφίξεις διά θαλάσσης το 2018, η Ισπανία έγινε η πρώτη σε προτίμηση διαδρομή για την Ε.Ε. από τη θάλασσα. Ο αριθμός ήταν περισσότερο από διπλάσιος των αφίξεων του 2017 κι έφτασε τις 21.000. Οι Μ.Κ.Ο. και η ίδια η ισπανική κυβέρνηση κατηγόρησαν για την αύξηση αυτή τη συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας, καθώς και κατοπινές συμφωνίες με τη Λιβύη, η οποία ουσιαστικά διέκοψε τη διαδρομή της Κεντρικής Μεσογείου, όπου οι μετανάστες περνούσαν με πλοία από τη Λιβύη στην Ιταλία.

Εντούτοις, σημειώθηκε απότομη μείωση του αριθμού αφίξεων διά θαλάσσης στην Ισπανία στα τέλη του 2018 και τους τρεις πρώτους μήνες του τρέχοντος έτους.

Οι θάνατοι όμως αυξήθηκαν. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης, περίπου 2.300 άνθρωποι πέθαναν διασχίζοντας τη Μεσόγειο Θάλασσα πέρυσι, σχεδόν διπλάσιοι από το προηγούμενο έτος. Σχεδόν το ένα τρίτο από αυτούς έχασαν τη ζωή τους στη λεγόμενη Δυτική Μεσόγειο, η οποία συνδέει τις ακτές της βορειοδυτικής Αφρικής με τις ευρωπαϊκές ακτές στην Ισπανία.

Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύθηκε στο FOX-NEWS και βασίζεται σε ανταποκρίσεις των Αρίτς Πάρα και Ντέρεκ Γατόπουλου από Μαδρίτη και Αθήνα Αντίστοιχα.